Từ 'Đại học Perreo' đến sân đấu: Khi sự hợp pháp hóa một nền văn hóa soi chiếu vào thể thao

Hai triệu người đăng ký vào một 'trường đại học' không tồn tại. Con số đó, nếu đặt trong bối cảnh thể thao, đủ để làm chao đảo bất kỳ bảng xếp hạng nào. Nhưng đây không phải là một bản hợp đồng chuyển nhượng hay một kỷ lục về số lượng khán giả đến sân. Đây là Wisin, một nghệ sĩ reggaeton người Puerto Rico, đang phát hành album 'La Universidad del Perreo' — một tác phẩm được xây dựng trên phép ẩn dụ về một ngôi trường dạy thể loại nhạc từng bị coi là 'kém sang'. Với tôi, một người đã dành gần ba thập kỷ theo dõi những đường chạy và cú giao bóng, câu chuyện này không hề xa lạ. Nó giống hệt quá trình mà quần vợt — một môn thể thao từng bị xem là trò chơi của giới quý tộc — đã trải qua để trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu. Có những dữ liệu không cần lớn tiếng, chỉ cần ai đó đủ kiên nhẫn để đọc. Bối cảnh của câu chuyện này bắt đầu từ một thông báo tưởng chừng như đùa. Wisin tuyên bố thành lập một trường đại học dành cho 'perreo' — một điệu nhảy gắn liền với reggaeton, thường bị chỉ trích là thô tục. Nhưng thông báo đó không phải là trò đùa. Hai triệu người đã đăng ký trên trang web của 'ngôi trường' này. Con số ấy, trong thế giới thể thao, tương đương với việc một giải đấu mới ra mắt thu hút lượng người theo dõi vượt qua cả các giải đấu lâu đời. Wisin không chỉ phát hành một album; anh ta đang xây dựng một hệ sinh thái văn hóa, với các 'giáo sư' là những nghệ sĩ kỳ cựu như Ivy Queen — người được mời làm giảng viên đầu tiên. Album này, dự kiến ra mắt vào thứ Năm, không chỉ là một sản phẩm âm nhạc mà là một tuyên ngôn về sự hợp pháp hóa. Điều khiến tôi chú ý không phải là âm nhạc, mà là cấu trúc của sự hợp pháp hóa. Trong quần vợt, chúng ta đã chứng kiến điều tương tự. Từ chỗ bị cấm ở nhiều nơi vì bị coi là quá 'bạo lực' so với croquet, quần vợt đã vươn lên thành một môn thể thao có hệ thống giải đấu chuyên nghiệp, với tiền thưởng lên đến hàng chục triệu đô la. Sự chuyển đổi đó không đến từ việc thay đổi luật chơi, mà từ việc thay đổi câu chuyện. Wisin đang làm điều tương tự với reggaeton: biến một thể loại bị chỉ trích thành một 'môn học' có giá trị văn hóa. Anh ta không chỉ nói rằng reggaeton đáng được tôn trọng; anh ta đang tạo ra một cấu trúc — trường học, giáo sư, sinh viên — để chứng minh điều đó. Đây là một chiến lược mà tôi gọi là 'kiến tạo thể chế' — và nó hoạt động hiệu quả trong cả âm nhạc lẫn thể thao. Nhưng có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đào sâu. Sự hợp pháp hóa thường đi kèm với sự đồng nhất hóa. Khi một thứ gì đó bị coi là 'ngoài lề' trở thành 'chính thống', nó có nguy cơ mất đi chính chất liệu đã tạo nên sức hút ban đầu. Trong bóng đá, tôi đã thấy điều này qua sự biến mất của những cầu thủ chạy cánh truyền thống — những người bám biên và tạt bóng — bị thay thế bởi những cầu thủ 'đảo cánh' vào trong, sút bằng chân thuận. Sự hiệu quả đã đồng nhất hóa lối chơi. Wisin, bằng việc đưa reggaeton vào 'trường học', có thể vô tình làm mất đi sự hoang dã, sự đường phố vốn là linh hồn của thể loại này. Khi bạn dạy một điệu nhảy trong một lớp học có giáo trình, bạn có thể tạo ra những vũ công giỏi hơn, nhưng liệu bạn có còn tạo ra những nghệ sĩ có hồn? Đây là câu hỏi mà cả âm nhạc lẫn thể thao đều phải đối mặt: làm sao để phát triển mà không đánh mất bản sắc? Câu chuyện của Wisin cũng đặt ra một vấn đề về di sản. Khi anh ta nói về việc 'trao cơ hội cho giới trẻ tham gia vào hãng thu âm của mình', anh ta đang làm điều mà tôi gọi là 'trao quyền' — một khái niệm mà tôi tin là cốt lõi của bất kỳ sự phát triển bền vững nào. Trong thể thao, chúng ta thấy điều này qua các học viện đào tạo trẻ, nơi không chỉ dạy kỹ thuật mà còn truyền cảm hứng. Nhưng có một sự khác biệt quan trọng: trong âm nhạc, sự trao quyền có thể đến từ việc mở ra cánh cửa cho những người trẻ tự thể hiện; trong thể thao, sự trao quyền thường bị giới hạn bởi cấu trúc của hệ thống giải đấu. Một cầu thủ trẻ có thể có tài năng, nhưng nếu không có suất đá chính, tài năng đó sẽ bị lãng phí. Wisin, bằng việc tạo ra một 'trường học' không có rào cản gia nhập, đang thách thức chính cấu trúc đó. Điều tôi học được từ câu chuyện này, với tư cách là một người viết về thể thao, là sự cần thiết của việc nhìn vào những gì bảng xếp hạng che đi. Hai triệu người đăng ký không phải là một con số về doanh thu; đó là một con số về khát vọng. Nó cho thấy rằng có một lượng lớn người đang tìm kiếm sự công nhận — không phải từ các tổ chức, mà từ chính cộng đồng của họ. Trong thể thao, chúng ta thường bị ám ảnh bởi các chỉ số: tỷ lệ giao bóng ăn điểm, số lần đánh hỏng, thứ hạng. Nhưng những con số đó chỉ là bề mặt. Điều thực sự quan trọng là câu chuyện đằng sau chúng — câu chuyện về sự kiên trì, về việc vượt qua sự hoài nghi, về việc xây dựng một di sản. Wisin, với 'Đại học Perreo', đang nhắc chúng ta rằng sự vĩ đại không đến từ việc tuân theo các quy tắc, mà từ việc tạo ra một không gian nơi các quy tắc mới có thể được viết. Cuối cùng, câu chuyện này đặt ra một câu hỏi lớn hơn: liệu sự hợp pháp hóa có phải là đích đến cuối cùng? Trong quần vợt, chúng ta đã thấy sự hợp pháp hóa mang lại tiền bạc, sự công nhận, nhưng cũng mang lại sự đồng nhất. Các tay vợt ngày nay có kỹ thuật tốt hơn, thể lực tốt hơn, nhưng liệu họ có còn tạo ra những khoảnh khắc khiến chúng ta phải nín thở như những huyền thoại của thập niên 80, 90? Tôi không chắc. Và tôi tự hỏi: khi reggaeton trở thành một môn học chính thống, liệu nó có còn tạo ra những điệu nhảy khiến người ta phải trầm trồ? Hay nó sẽ trở thành một phiên bản 'sạch sẽ' của chính nó, giống như cách mà quần vợt hiện đại đã trở nên 'sạch sẽ' hơn so với thời kỳ hoàng kim của những tay vợt có cá tính mạnh? Đó là một câu hỏi mà tôi không có câu trả lời, nhưng tôi tin rằng việc đặt ra câu hỏi đó là cần thiết. Bởi vì, như tôi đã nói, có những dữ liệu không cần lớn tiếng — chúng chỉ cần ai đó đủ kiên nhẫn để đọc, và đủ dũng cảm để đặt câu hỏi về những gì chúng ta thấy.